Det nynorske Noreg finst både som eit nokolunde samanhengande geografisk område sør for Dovre og som ein kulturell tradisjon i heile landet. Om ein står utafor det nynorske kulturfellesskapet, er det ikkje sikkert at ein ser at det nynorske Noreg både har særeigne fellestrekk og eigne behov.

Det er viktig for det nynorske Noreg at ein tek omsyn både til den geografisk avgrensa dimensjonen og den kulturelle, riksdekkjande dimensjonen. Dette må til skal Landssamanslutninga av nynorskkommunar (LNK) og andre nynorske aktørar i samfunnet kunne fylle oppgåva som alternative diskusjonsforum og sørvisorgan for den store delen nynorskbrukarar vi har i samfunnet. Med dette på plass, kan ein så begynne å finne fram til kva det nynorske Noreg treng.

Nynorsk er ikkje (berre) vestnorsk

Da LNK vart starta i 1993, var det ei naturleg følgje av at bruk av nynorsk har ført til danning av eigne tiltak på felt etter felt i samfunnet. Heilt sia Aasmund Olavsson Vinje sette i gang Dølen i 1858, har det funnest ei nynorsk offentlegheit i landet vårt. Eit problem har vore at denne offentlegheita ikkje alltid har vorte sett på som nokon alternativ arena, heller ikkje av alle som bruker nynorsk. Dette kan henge saman med at nynorsken har vorte knytt for mye til bestemte meiningar og kulturdrag etter somme sin smak. Slike alternative offentlegheiter har vi fleire av i landet vårt, og parallelle geografisk-språklege offentlegheiter finn vi mellom anna i Wales og Finland (Svenskfinland).

I dag kan den nynorske offentlegheita bli avvist eller bli sett på som uvesentleg av nynorskbrukarar fordi ho blir for mye knytt til Vestlandet, slik ein også kunne merke det i enkelte innlegg på landstinget til LNK i mai. Nynorsk-Noreg er noko anna og noko meir enn eit vestnorsk fenomen. Det er også eit austnorsk fenomen, eit setesdalsfenomen osv.

Samarbeid på språkleg grunnlag

LNK og LNK-avisa kan vere to svært viktige arenaer for nynorsken i åra som kjem. Båe er klart mulege organ for å drøfte felles vanskar knytte til arbeidsvilkår og samfunnsutvikling. Det er sunt at kommune-Noreg og andre kommunale tiltak har fleire slike møtestader der ein både kan lufte tankar, dele erfaringar, knyte kontaktar og bryne meiningar. Nå har det nynorske Noreg eit slikt forum, og det er opp til dei som er tilslutta å utnytte denne mulegheita. Og eg trur dette kan utnyttast meir.

Ved sida av at LNK er ein interesseorganisasjon med språkbruk som bindeledd, er det også ei samanslutning av medlemmer som har til dels felles utfordringar. Det gjeld sjølvsagt utviklinga av det nynorske forvaltningsspråket, men det kan også gjelde utvikling og samarbeid på andre felt. Eg vil her nemne nokre område der eg trur medlemmer i LNK kan ha interesse av å finne saman.

Utvikling av ”Nynorske gule sider”:

Det bør kunne lagast eit register over bedrifter på ulike samfunnsområde som bruker nynorsk, og som kan yte tenester på nynorsk. Her kan dei som søkjer tenester frå nynorskbedrifter, finne desse bedriftene, samstundes som bedriftene kan få høve til å eksponere seg. Eit slikt register kan finnast på Internett.

Offensivar overfor store tenesteleverandørar:

Aksjonen for å få nynorsk programvare har vore vellykka, og kan vise veg på andre felt. Store kjeder er etablerte over alt i Nynorsk-Noreg, og det kan vere vanskeleg for dei som driv lokalt å få materiell og annonsar på nynorsk. Det bør vere av interesse for LNK-medlemmene at kjedane tek omsyn til den lokale språkkulturen, og vender seg til kundane sine i same målform som er brukt lokalt. Dersom det til dømes finst ein Rimi-butikk i kvar av LNK-kommunane, bør det vere muleg å syne at marknaden for materiell på nynorsk er stor. Dette gjeld også dei som leverer tenester til kommunane, og på LNK-tinget såg vi at fleire aktørar nå yter nynorskkommunane tenester på nynorsk.

Språkhjelp til medlemmene:

Interessa for og kunnskapen om språk varierer, og rett som det er kan tilsette i LNK-kommunane støyte på vanskar som det ikkje er heilt rett å få hjelp med der og da. LNK kan derfor hjelpe medlemmene til å få språkleg hastehjelp, anten for eksempel ved å vise til private språkkonsulentar, eller at eit LNK-medlem opprettar ei slik sørvisstilling som medlemmene kan abonnere på. Til dette kan det også komme juridisk hjelp i språkspørsmål.

Oppretting av e-postlister:

Folk som er tilsette i kommunar og tiltak som er LNK-medlemmer, kan ha ønske om å dele erfaringar eller drøfte enkelte emne. Det kan gje tips og hjelp, og kan føre til samarbeid mellom LNK-medlemmer på felt som ein ikkje visste av før. Å opprette eigne diskusjonslister som folk kan melde seg på, vil også styrkje LNK som debattarena.

Eit nynorsk magasin:

Det store geografiske området LNK dekkjer, inneheld tusenvis av gladhistorier, spennande tiltak, gode skribentar og mange potensielle lesarar som kan ønskje å møte målforma si i eit anna organ enn lokalavisa. Eit allmennkulturelt magasin på nynorsk vil kunne styrkje samhaldet i Nynorsk-Noreg, og det vil dessutan kunne vere ein viktig annonseringsplass for LNK-medlemmene, for større kjeder, for lokale bedrifter og ikkje minst for turistnæringa. Dette kan vere eit tiltak som LNK ikkje er direkte involvert i, men som likevel kan gagne LNK og medlemsorganisasjonane.

Nynorsk næringsutvikling:

Eit siste felt som ropar etter samarbeid, er knytt til næringsutvikling, etter mitt syn på to felt. Det gjeld turisme og lokal matkultur. Dei områda der LNK har medlemmer, er i stor grad kommunar med turisme og matproduksjon som viktige levevegar, og det å profilere båe delar på nynorsk, er gunstig både for å vere synleg i marknaden og for å ta den lokale språkkulturen på alvor. Det bør til dømes vere eit krav at der nynorskkommunar går inn i turistsamarbeid, blir nynorsk nytta iallfall i omtale av desse kommunane. Ei anna sak er at både turisme og lokal matkultur er felt der regionalt samarbeid kan vere gunstig for å utvikle nye tilbod.

Det offentlege og det private

Slik eg ser det, er den posisjonen nynorsken har fått i det offentlege Noreg både ei støtte og ei fare. Det solide festet nynorsken har fått gjennom offentlege vedtak om administrasjons- og skulemål, har vore med på å auke den språklege toleransen i samfunnet og gjere nynorsken sterkare i møte med press frå bokmål. Det har truleg aldri funnest fleire nynorskbrukarar i Noreg enn i dag, og nynorsken blir brukt på fleire område enn før. Vi ser også at det ikkje er nynorsken som mistar bruksområde til engelsk, men bokmålet.

Samstundes må vi vere klare over at offentlege vedtak som gagnar nynorsken, kan gjerast om. Derfor er det uheldig om ein trur at alt er såre vel, og at dagens situasjon utan vidare kjem til å vere varig. Dersom til dømes den obligatoriske sidemålsundervisninga forsvinn, kan det bli meir språkleg undertrykking av nynorskbrukarar enn det er i dag. At somme ikkje oppdagar språkleg urett som går ut over nynorskfolk i det heile, er ei anna sak. Dei har kanskje ikkje kontakt med dei delane av Noreg, geografisk og kulturelt, der språklege overtramp blir opplevde som reelle.

Offentlege initiativ på kommunalt og regionalt plan med nynorsk som ein del av initiativa er dermed nødvendige for å sikre nynorsken eit betre feste i dei delane av samfunnslivet som ikkje er femna av offentlege vedtak. Ikkje for nynorsken sin del åleine, men fordi nynorsken er med på å gje folk i store delar av landet ein språkleg identitet. LNK er eit viktig uttrykk for dette, og ein del av den nynorske offentlegheita som sjølv må setje krav til storsamfunnet og finne utviklingsvegar og oppgåver som møter behova til det nynorske Noreg.

Av Jon Peder Vestad

Kronikk i avisa LNK-nytt juni 2003, lagt ut på nettet 30. juni 2003