Heile Noreg er dekt av aviser. Heile landet blir forsynt med nytt om reguleringsplanar, barnehagesatsar, ran, rare insekt, moglege utbyggingsprosjekt og råkjøring. I tillegg er avisene viktig for diskusjonar om kva vi vil med samfunnet vårt. Kva så når avisene manglar?

I sommar var eg på Grønland. 57000 menneske bur spreidd i denne kjempedigre, sjølvstyrte delen av det danske riksfellesskapet. Den nordiske velferdsstaten finst også her, butikkane inneheld dei same varene som danske, dei unge går likeeins kledd som unge i Hvidovre og Kviteseid. Ja, eg vart overraska over kor nordisk og heimekjent mye på Grønland var. Men medieverda var annleis.

På Grønland finst det to aviser, A.G. og Sermitsiaq. A.G. er den eldste avisa, og kjem to gonger i veka. Sermitsiaq kjem berre ein gong, og er den største. Om eg ikkje hugsar feil, så ligg opplagstalet på mellom 5000 og 7000 for desse to avisene. Det er låge tal ut frå folketalet, og det verka heller ikkje som grønlendarar flest var særleg til avislesarar – eg såg få som setet seg ned med avisa. Båe desse avisene er fullstendig tospråklege, og det vil seie at alle artiklar og lesarbrev blir trykte på både grønlandsk og dansk. Båe avisene held til i hovudstaden Nuuk, og der ligg au hovudbølet til KNR radio og tv, som er allmennkringkastarstasjonar. I tillegg finst det nokre mindre lokalradio- og fjernsynsstasjonar, som satsar mest på underhaldning.

Grønlendarane er ikkje redde for å seie meiningane sine, men dei har få stader å gjere det. Media er sentralisert, og terskelen for å skrive eit lesarinnlegg blir høg. Der som her er det lettast for rikspolitikarar å sleppe til i riksmedia, dersom dei ikkje har gjort eller sagt noko dumt, da. (Ein ordførar i ein liten austgrønlandsk kommune vart mediemat fordi han heldt ein fest gåande i kroa si til klokka fem om morgonen, politiet kom pga. klager, og mannen påsto at varaordføraren hadde gitt han løyve, men ved ein feil skrive 03 i staden for 05…). Lokalpolitikarar og vanlege folk slepp ikkje så lett til. Dermed blir det også mange saker som får for lite merksemd, som ikkje blir lufta, granska, kritisert…. Ja, dei lokale media, særleg lokalavisene, manglar som debattarena.

Treng grønlendarane så mange medium, da? Sett utafrå manglar det iallfall nokre lokalaviser. I den neststørste byen på Grønland, Sisimiut, blir det gitt ut eit slags reklamehefte med nokre få artiklar og lesarbrev. I denne kommunen bur det nesten 6000 menneske. I den tredjestørste byen, Ilulissat (isfjellbyen), finst det eit liknande reklamehefte. Her bur det noko over 4000. Slike stader skjer det mye, men i dei grønlandske riksmedia er det dei same namna og sakene som går att, veke etter veke. Slike er det, sa ein journalist eg snakka med, og det skjer så mye spennande her.

Eg fortel dette fordi eg sjølvsagt har hug til å fortelje frå grønlandsturen min, men faktisk mest for å peike på to ting: a) Lokale medium er kjempeviktige for å orientere folk om det som skjer rundt dei og vere stader der folk med ulike meiningar kan diskutere. b) Lokale medium er også viktige for demokratiet, for at folk skal føle ansvar og for at det blir sett kritisk søkjelys på det som skjer i lokalsamfunnet. Når for eksempel lokalavisene manglar, blir det lettare for menneske med makt å gjere akkurat det dei vil, og sleppe unna med det. Det kritiske, journalistiske blikket manglar på lokalplanet.

Grønlandske medium er absolutt kritiske. Dei tek opp mange vanskelege saker, og det i eit samfunn der mange kjenner mange, og vennskaps- og slektskapsband kan gjere det vanskeleg å vere kritisk når det er nødvendig. Men folk flest skriv ikkje lesarinnlegg, for lokalavisa manglar. Ikkje veit eg om dei hadde gjort det om lokalavisa fanst, heller, men eg trur det. Og kva gjer så grønlendarane for å halde seg orientert? Jau, dei les oppslag. På oppslagstavlene heng det informasjon om eigarlause båtar, om tildeling av jaktløyve, om idrettsarrangement og slikt. Diskusjon blir det derimot lite av på slike tavler, i beste fall skjer det attmed.

No i desse valtider kan vi (trass alt!) vere glade for at vi har så mange lokale medium som dekkjer politikken, og der vi kan få formidla meiningane våre. Ja, vi kan det!

Av Jon Peder Vestad 

Skrive for magasinett.no i august 2003, lagt ut på Vestads vevstad 28.10. 2003